تصريح مىكردند . « 1 » آنان همچنين مىبايست وجود نظام نيابت و وكالت را ، كه هدف آن هدايت و رهبرى جامعهء شيعه از طريق برقرارى ارتباط ميان آن و امام غايب بود ، مخفى نگاه دارند تا از هرگونه سوءظن حكومت نسبت به شيعيان جلوگيرى به عمل آورند . اين امر با هدايت‌ها و راهنمايىهاى به موقع امام عليه السّلام محقق مىشد . بديهى است كه در چنين موقعيتى ، هر حركت سياسى مخالف با سياست عباسيان ، مىتوانست براى حفظ و ثبات جامعهء شيعه خطرآفرين باشد و اين امرى بود كه پيشوايان دين از آن پرهيز مىكردند . اين وضعيت دست كم تا نيمهء عصر غيبت صغرى ، يعنى پايان قرن سوم هجرى كه همزمان با درگذشت نائب دوم بود ، ادامه يافت . در اين زمان به سبب اوضاع حاكم بر دولت عباسى و آشفتگى مستولى بر آن ، دگرگونى در فعاليت‌هاى سياسى شيعيان به‌وجود آمد . اين دگرگونى ، به‌طور بارز در حضور فعال و چشمگير شمارى از شخصيت‌هاى متنفذ شيعه در عرصه‌هاى ادارى و حكومتى دولت عباسى ، و به دست گرفتن مناصب حساس و مشاغل دولتى جلوه كرد و حتى در ميان اينان ، شخصيتى چون نائب سوم امام دوازدهم به چشم مىخورد . اين امر ، اگرچه ثمرات مفيد و سودمندى براى جامعهء شيعه دربر داشت ؛ اما گاه مشكلات و پيامدهاى ناگوارى نيز به همراه مىآورد . از همين زمان‌ها است كه اولين تحركات جدى شيعيان امامى ، براى دست‌يابى به قدرت بيشتر و برتر ، و در نهايت برپايى حكومتى مستقل از دولت عباسى آغاز مىشود . هرچند در خصوص اين اقدامات سياسى ، نمىتوان هيچ مدركى مبنى بر ارتباط رهبران آن‌ها با امام دوازدهم ، و يا نائبان آن حضرت كه دليلى بر تأييد اين فعاليت‌هاى آنان باشد ، يافت . جدا از جامعهء شيعهء امامى ، كه در عصر غيبت صغرى داراى فعاليت‌هاى

--> ( 1 ) . در اين‌باره نگاه كنيد به : همين كتاب ، فصل اول ، مهدى از ولادت تا غيبت .